Wat als niemand écht vrij kiest wie hij wordt of wat hij doet? Farah Focquaert daagt ons uit om straf en vergelding te herdenken. Ons huidig rechtssysteem steunt sterk op het idee dat mensen ‘schuld verdienen’ louter op basis van persoonlijke verantwoordelijkheid. Focquaert verkent een alternatief: een rechtvaardigheid die niet draait om wraak of morele schuld, maar om herstel voor alle betrokkenen, bescherming van de maatschappij en vroege preventie. Wat betekent dat concreet voor gevangenissen, straffen en beleid? Kunnen we evolueren naar een humaner systeem dat inzet op verandering en daadwerkelijke maatschappelijke veiligheid? Kunnen en willen we inzien dat repressie niet alleen onze samenleving onveiliger maakt, maar daarenboven in sé onrechtvaardig is?

Na de lezing gaat Farah Focquaert in gesprek met Sibo Rugwiza Kanobana.

The evening starts with an online lecture by Lichen Hamraie, followed by a conversation together with Leni Van Goidsenhoven. Afterwards there will be interventions by Staci Bu Shea and Carly Everaert, ending with an aftertalk. 

Accessibility is often understood as a way to correct built environments not designed with disability in mind. In this talk, Dr. Lichen Hamraie, Canada Research Chair in Technology, Society, and Disability, will instead explore the broader meanings and practices of access in the twentieth and twenty-first century architecture, design, and disability arts. The talk will focus on four themes: assimilation and anti-assimilation, productivity and anti-productivity, normalization and critique, and the new vocabularies of critical access.

Considering how we can be transformed through giving and receiving care, curator, writer and careworker Staci Bu Shea will reflect on vulnerability and its implications for connection and dignity across interpersonal and institutional domains.

Award-winning costume designer and dramaturgical scenographer Carly Everaert’s presentation will trace how creating spaces for other(ed) bodies — and radically rethinking what a learning space can be — opened the way for their long-term collaboration with Mira Thompson: “Interdependence: On Disability Justice and the (Performing) Arts”. Together, they developed a practice in which co-creation is lived interdependence, crip time is a generative force, and artistic freedom can flourish. This led Carly to altarscenography: theorising how care, attention and solidarity create sacred spaces, where aesthetics and ethics meet as the spiritual foundation for solidarity itself.

De digitale samenleving lijkt een onstuitbare sneltrein. Maar wie heeft het spoor getrokken, wie bepaalt de snelheid en waar gaat de reis naartoe? In deze lezing breekt Paola Verhaert de dominante metaforen van onze digitale samenleving open. Metaforen, zoals die van de digitale sneltrein, die onterecht doen uitschijnen dat technologie een neutraal instrument is, in plaats van een pasmunt van macht.

Aan de hand van het werk van denkers zoals Nancy Fraser en Paulo Freire, houdt Paola een pleidooi voor digitale rechtvaardigheid. Voor een digitale samenleving waarin technologie ten dienste van de mens, in plaats van andersom, en waarin burgers zelf mogen bepalen welke technologieën ze willen omarmen, bouwen of afwijzen.

De avond start met een lezing van Paola Verhaert, gevolgd door een artistieke interventie van Maria Magdalena de Cort. Ten slotte is er een nagesprek met panellid Judith Zoë Blijden, gemodereerd door Annelies Bontjes.

Tickets zijn beschikbaar via de website van VIERNULVIER. Studenten en personeel van HOGENT, UGent, Artevelde Hogeschool, KASK & Conservatorium kunnen een mail sturen naar helena.verheye@hogent.be met een foto van hun personeels- of studentenkaart om een kortingscode te ontvangen voor een gratis tickets.

Een indringende reflectie over ruimte, zorg en rechtvaardigheid, en over wat er op het spel staat als plaats verdwijnt.

Hectare per hectare verdwijnt de laatste open ruimte. België en Nederland lopen voorop in het volbouwen van hun landschap, maar de tendens is wereldwijd dezelfde. Hoe kan het dat deze zichtbare en ingrijpende evolutie blijft doorgaan, ondanks de kennis over de gevolgen?

Vanuit een concrete strijd om het behoud van een historisch meersengebied in de stad Gent onderzoekt Nele Buyst wat een plaats eigenlijk is, en wie bepaalt wat ermee gebeurt. Ze laat zien hoe ecologische, sociale en culturele belangen met elkaar verstrengeld zijn, en hoe dominante denkpatronen onze blik op ruimte sturen.

Geïnspireerd door antikoloniale, feministische en ecologische denkers verkent dit essay niet alleen de grenzen van ons denken, maar ook de kracht van verzet en verbeelding.

Nele leest voor, Zindzi Tillot brengt een gedicht en Marieke De Munck illustreert. Hierna volgt er een nagesprek en een Q&A met het publiek. Achteraf kan je het boek kopen aan de boekenstand en sluiten we af met een drankje en muziek.

‘Plaats maken’ van Nele Buyst is een publicatie in de reeks Karakters, essays over filosofie en cultuurkritiek in zakformaat. De Karakters zijn een samenwerking van Studium Generale, Academia Press, deBuren en rekto:verso.

Garrett Bradley zei eens: “de neiging om te vergeten is de achilleshiel van de mensheid. Maar proberen te herinneren is de beweging en de kiem van voortdurende revolutie.”

Sommige films laten zich niet simpel samenvatten. Ze vragen om aandacht, om tijd en om een andere manier van kijken. ‘Time’ is zo’n film. Zonder expliciet te oordelen, roept Time fundamentele vragen op. Over hoe we naar rechtvaardigheid kijken.

Het verleden speelt een centrale rol in Bradley’s films, en het concept tijd vormt de kern. Haar cameragebruik weerspiegelt een abstractie van de werkelijkheid. In Time worden de vrouwen van mannen in detentie, en de gedetineerde mannen zelf, voortdurend teruggetrokken naar dat ene moment in het verleden waarvoor zij zijn veroordeeld, terwijl ze het tegelijk meeslepen richting de toekomst.

Wat zich ontvouwt in ‘Time’, is geen klassiek verhaal over schuld en straf, maar een intieme en gelaagde verkenning van wat het betekent om te leven met de gevolgen van één moment. De film beweegt tussen verleden en heden en laat zien hoe tijd zelf een hoofdrol speelt in het gevangenissysteem. Tijdens deze avond vormt de film ‘Time’ van Garrett Bradley het vertrekpunt voor een bredere reflectie op gevangenissen en beeldvorming, niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook dichter bij huis in België en Europa. Wat betekent het om iemand op te sluiten in een gevangenis? En wat zijn de alternatieven?

Veronique Aicha geeft een inleiding bij de documentaire Time van Garrett Bradley, gevolgd door een vertoning van Time.

“Vrouwe Justitia draagt een blinddoek als symbool voor onpartijdigheid. Maar hoe zeker zijn we dat ze die blinddoek altijd ophoudt?” 

In de lezing ‘Klassenjustitie – Hoe Blind is Vrouwe Justitia?’ neemt Yasmien Naciri je mee in een kritische blik op ons juridisch systeem. Aan de hand van het boek, ontrafelt ze de verborgen mechanismen van ongelijkheid en onrecht binnen ons Belgisch rechtssysteem. Deze lezing is een oproep tot reflectie: hoe vrij en rechtvaardig is onze samenleving écht?

Deze avond vindt plaats in het kader van het Festival van de Gelijkheid en is een samenwerking tussen deBuren en Studium Generale. Tickets zullen beschikbaar worden gesteld via de website van Festival van de Gelijkheid, studenten kunnen gratis binnen.

Xan Koster, Wim Van Lacker en Camille Van Peteghem houden in drie mini-keynotes onze rechten tegen het licht. Waaruit bestaan die eigenlijk? Wie waarborgt ze? Ook in de praktijk? Op welke manieren staan ze vandaag de dag ter discussie? Hoe kan je ze kwijtraken? En hoe zorg je dat dat niet gebeurt?

De meeste mensen gaan ervan uit dat ze zelf beslissen over hun geld, zorg en dagelijks leven. Maar wat gebeurt er als anderen vinden dat je die beslissingen niet (meer) zelf kunt nemen? In Nederland en België bestaan systemen van wettelijke vertegenwoordiging, waarbij een ander bevoegd wordt om beslissingen voor jou te nemen. Vaak gebeurt dat vanuit bescherming en zorg. Maar wat betekent dit voor fundamentele rechten zoals autonomie, zelfbeschikking en gelijkheid? In deze keynote neemt Xan Koster je mee in de wereld van wettelijke vertegenwoordiging en vervangende besluitvorming. Aan de hand van voorbeelden uit de popcultuur en inzichten uit de mensenrechten onderzoekt Xan hoe dit systeem is ontstaan, welke aannames eraan ten grondslag liggen en waarom het internationaal steeds vaker ter discussie wordt gesteld.

Wanneer je er de populaire pers op naslaat, of naar roeptoeters op sociale media luistert, dan lijkt de Belgische welvaartsstaat wel een hangmat waarin het lekker toeven is. Het woordje ‘profitariaat’ is nooit ver weg, en politici rollen over elkaar heen om de toegang tot sociale bescherming alsmaar te verstrengen. Maar dat is niet de juiste weg. In zijn keynote toont Wim Van Lancker dat het niet-gebruik van sociale bescherming een veel groter probleem is. Iemand heeft recht op inkomensbescherming maar krijgt het niet. Het is het falen van een beleid dat zich vooral richt op het buikgevoel in plaats van de feiten. Maar het kan anders.

Camille Van Peteghem onderzoekt hoe het traditionele denken over de rechtsstaat steeds meer wankelt in een diverse en ongelijke samenleving. Of het nu gaat over ‘toestemming’ in het seksueel strafrecht of ‘haatspraak’ in het antidiscriminatierecht, juridische betekenisconflicten worden vaak beslecht met een beroep op objectieve feiten en neutrale rechters. Maar hoe realistisch zijn zulke idealen in een samenleving waarin mensen verschillende sociale ervaringen en posities innemen? En wie heeft er uiteindelijk baat bij dit discours? In haar keynote laat Van Peteghem zien hoe discussies over rechten onvermijdelijk ook altijd discussies zijn over macht, en nodigt ons uit om na te denken over de manieren waarop we die macht democratisch kunnen blijven bevragen.

Het nagesprek wordt in goede banen geleid door Heleen Debeuckelaere.

Huiselijk geweld stopt niet altijd met het einde van de relatie. Intieme terreur gaat meestal gewoon door. Intieme terreur is een sterk controlerende vorm van partnergeweld, waarbij de pleger er alles aan doet om het slachtoffer in zijn macht te houden – ook als de relatie is verbroken. Plegers gebruiken daarvoor vooral psychisch geweld, in de vorm van manipulatie, gaslighting, isolatie en microregulering – fysiek geweld staat vaak veel minder op de voorgrond. Mede daardoor wordt intieme terreur slecht herkend, ook door slachtoffers zelf. Als het een slachtoffer uiteindelijk lukt om zich uit zo’n gewelddadige relatie te bevrijden, verplaatst het strijdtoneel zich vaak naar het familierechtelijke systeem. Daar worden pleger en slachtoffer doorgaans gezamenlijk aangesproken in hun rol als ouder, wat geen recht doet aan de ervaringen van het slachtoffer en de ernstige onveiligheid waar die (en diens kinderen) ook na het einde van de relatie mee geconfronteerd worden.

Ariane Hendriks werkte bijna 17 jaar als familierechtadvocaat met slachtoffers van huiselijk geweld. In deze lezing legt zij uit wat intieme terreur inhoudt en hoe het zich ontvouwt in een relatie. Wat gebeurt er als een slachtoffer weggaat? Welke risico’s loopt het slachtoffer? Hoe zet een pleger het rechtssysteem in om zijn ex-partner te blijven dwingen en controleren, en waarom laten we dat eigenlijk gebeuren? We zullen zien dat onze ideeën over ouderschap en scheiding eraan bijdragen dat slachtoffers ook na een relatiebreuk vaak nog jaren te maken hebben met psychisch geweld.

Na de lezing door Ariane Hendriks volgt een panelgesprek met filmmaker Nahid Shaikh gemodereerd door Raf Njotea waarin we ook kijken naar femicide en naar wat mogelijke oplossingen zijn die voorbijgaan aan het carcerale en het bestraffen van individuele mannen. 

Full programme and tickets will be available starting from february 15, 2027 on www.dagvandefilosofie.be. Students can get a free ticket for the full day. 

Hope seems lost or out of reach for many people in our world today. There are countless reports of despair among victims of war and genocide, refugees and asylum seekers, women and girls living through sexist violence, and people struggling with substance addiction. Even people who are relatively privileged are experiencing significant social-psychological distress caused by local and global crises from economic uncertainty to climate change and the threats posed by artificial intelligence. In the face of so much suffering and injustice, despair can seem quite justified. But what is despair, and how does despair about the dire circumstances we are living in affect people’s attitudes and emotional experiences more broadly?
In this talk, Stockdale will explain how she understands the nature of despair, and how despair threatens anything we might think of as ‘cheerfulness’ or joy. Stockdale argues that we should ultimately resist despair even when the world keeps giving us reasons to experience it. But turning back to hope is not always the answer. Other attitudes, most notably love, can help people escape despair’s most significant harms even when hope for the future is not possible.

Following the lecture, Katie Stockdale will engage in a conversation with Professor of Ethics and Moral Philosophy Seppe Segers. This afternoon is a collaboration between the Dag van de Filosofie, Ghent University and Studium Generale Gent.

‘Wat is rechtvaardig?’ van Ingrid Robeyns is een publicatie in de reeks Karakters, essays over filosofie en cultuurkritiek in zakformaat. De Karakters zijn een samenwerking van Studium Generale, Academia Press, deBuren en rekto:verso.